Ferdydurke | inne lektury | kontakt | reklama | studia
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Kompozycja i struktura „Ferdydurke”

Pierwsza głośna powieść Gombrowicza, opatrzona tajemniczym tytułem Ferdydurke, intryguje czytelników i teoretyków literatury ze względu na swą strukturę.
Znaczenie tytułu
Dziwne słowo Ferdydurke pisarz zaczerpnął z powieści amerykańskiego pisarza Sinclaira Lewisa zatytułowanej Babbit, której bohater nazywał się Freddy Durkee (a w polskim przekładzie Ferdy Durkee). Jak twierdzi Bolecki, spolszczenie i połączenie tych wyrazów ma charakter asemantyczny i nic nie znaczy.
Opatrzenie dzieła nic nieznaczącym tytułem jest wskazówką dla czytelnika, który już po ujrzeniu okładki powieści powinien zdać so... więcej

* * *


Narracja „Ferdydurke”

Charakterystyczną cechą powieści awangardowej jest oryginalność narratora (lub narratorów). Ferdydurke spełnia to kryterium, ponieważ jego narracja nie jest skonstruowana w sposób przynależny powieści realistycznej, w której narrator jest obiektywny, wypowiada się w trzeciej osobie jednolitym, pozbawionym ekspresji stylem, nie należy do świata przedstawionego i nie jest bohaterem dzieła. Gombrowiczowska narracja jest bardziej złożona i skomplikowana, ponieważ wypowiadają się aż trzej nadawcy, każdy inaczej i z innych powodów.

Najobszerniej występuje narracja pierwszoosobowa, czyli opowiadacz - Józio Kowalsk... więcej

* * *

Plan losów Józia

1. Sen trzydziestoletniego Józia, przenoszący go w czasy dzieciństwa.

2. Przebudzenie, spotkanie własnego sobowtóra.

3. Pojawienie się profesora Pimko w pokoju bohatera.

4. Józio zmieniony w chłopca.

5. Zapisanie przez belfra do szkoły.

6. Zetknięcie z uczniami i wrażenie snu na jawie.

7. Dziwny sposób prowadzenia lekcji przez nauczycieli i dziwne zachowania uczniów.

8. Pojedynek Miętusa z Syfonem na miny.

9. Zamieszkanie u państwa Młodziaków.

10. Stopniowa akceptacja nowej rzeczywistości i otoczenia.

11. Wiara w „nowoczesność”.

12. Częste odwiedziny Pimki u Młodziaków i potajemne spotkania Miętalskiego z ich s... więcej

* * *

Miejsce, czas akcji i ich rola w „Ferdydurke”

Akcja Ferdydurke rozgrywa się w Polsce, a dokładnie w Warszawie i Bolimowie.
Najistotniejsze jest podkreślenie, że miejsce, a raczej jego zmiana, ma znaczenie symboliczne. Bohater bowiem, wraz z kolejnymi przeprowadzkami (przymusowymi czy zaplanowanymi) dorasta, dojrzewa. Miejsce akcji zmienia się trzykrotnie i za każdym razem bohater obserwuje różne rodzaje formy.

Gdy apodyktyczny belfer Pimko zabiera go siłą z „bezpiecznych” ścian znanego mieszkania, Józio staje się nagle świadkiem ścierania się różnych opcji, dokonywania wyborów i podejmowania decyzji. Poznaje problemy, które czekają na niego w sz... więcej

* * *

Język „Ferdydurke”

Złożoność, oryginalność czy groteskowość powieści ujawnia się również w warstwie językowej. Wyskiel podkreśla, że utwór cechuje się wielostylowością: „Każdemu stylowi dostępna jest jedynie cząstka prawdy, każda wypowiedź zdradza swego autora kreując niejako własny podmiot. Gombrowicz nie formułuje „naturalnych” wypowiedzi literackich, nie odrzuca starych konwencji, aby ustanowić nowe, uznawane za niekonwencje – lecz stylizuje, parodiuje, „przedrzeźnia” najróżniejsze wzorce wypowiedzi literackich. Samo zorganizowanie komunikatu pełni niejako rolę cudzysłowu, w który ujęte zostają sensy s... więcej

* * *

Gombrowiczowska walka z formą, czyli obnażenie prawdy o człowieku

Powieść Ferdydurke jest specyficznym, nowatorskim przykładem ujęcia szerokiej problematyki. Odnajdziemy w niej elementy psychologii, filozofii i socjologii. Jest doskonałą wykładnią mentalności człowieka, który przez całe życie jest uwikłany w schematyczne zachowania, gesty, pozy. Mówi to, czego oczekują od niego inni (tworzący społeczeństwo), dopasowując słownik do aktualnych relacji międzyludzkich.

Wszystkie te formy osaczają jednostkę, kradną jej prawdziwe przekonania czy zachowania powodując, że przestaje być szczera, prawdziwa i naturalna. Najgorsze jest to, że forma, zabierając człowiekowi jego indywidualne cechy i... więcej

* * *

Pojęcie formy na podstawie „Ferdydurke”

Najważniejszą kwestią powieści Ferdydurke jest kwestia formy. Witold Gombrowicz w swojej bogatej twórczości często poruszał problem formy, którą określał jako: „wszelkie sposoby wyrażania siebie, gesty czyny, mówienie, decyzje, postawa, styl i sposób bycia; czyli jest to ogólna postawa wobec życia i kształt, jaki przyjmuje człowiek wobec reszty świata (…)społeczną rolę, maskę, sposób istnienia wśród innych i zależnie od nich (od tego, kim są, jacy są, jak zachowują się w określonych sytuacjach)”. Taka definicja oznacza, że jest ona instrumentem organizacji życia społecznego, systemem koegzys... więcej

* * *

Cytaty z Gombrowicza



1. Człowiek jest dziś bardziej niż kiedykolwiek zagrożony sferą niższą, sferą nieposkromionych instynktów, zarówno własnych, jak i obcych. (…) zakłócenie dotychczasowej hierarchii w jednostce i społeczeństwie sprawia, że ten ciemny ocean treści niedojrzałych, dzikich napiera coraz mocniej, wtrącając nas jak gdyby powtórny „okres dojrzewania” (…).

2. Dążymy do dojrzałości, siły i mądrości wieku dorosłego, a równocześnie nieodparcie pociąga nas młodość. Ale młodość to niższość. Być młodym, to być mniej silnym, mniej dojrzałym, mniej mądrym. I oto zadziwiająca sprzeczność. Z jednej strony człowiek chce by... więcej

* * *

Bibliografia

1. Błoński J., Fascynująca Ferdydurke, w: Forma, śmiech i rzeczy ostateczne. Studia o Gombrowiczu, Kraków 1994.

2. Błoński J., Gombrowicz Witold, w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. T. 1, Warszawa 1984, s. 313-314.

3. Bolecki W., Przewodnik po labiryncie; w: Gombrowicz Witold, Ferdydurke, Kraków 1996, s. 255-282.

4. Bondy F., Witold Gombrowicz czyli szlachcica polskiego pojedynki cieniów, przeł. Roman Zimand, „Pamiętnik Literacki” 1973, z. 4, s. 263-275.

5. Bortnowski S., Ferdydurkizm, czyli Gombrowicz w szkole, Warszawa 1994.

6. De Roux D., Rozm... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Ferdydurke”

· „– Uciec – mruknął – uciec... Do parobków... Do tych prawdziwych chłopaków, co nad rzeką konie pasą i kąpią się... […] – Hej, hej – powiedział śpiewnie, cicho. – Hej, z parobkami razem jeść chleb czarny, na koniach oklep kłusować po łące...”.

· „(…) musiałem ucałować swoją gębą jej gębę, gdyż ona swoją gębą moją ucałowała gębę”.

· „(…)nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem schronić się można jedynie w objęcia innego człowieka. Przed pupą zaś w ogóle nie ma ucieczki”.

· „Choćbym chciał,... więcej

* * *

Motywy literackie w „Ferdydurke”

Maska

Gombrowicz używa kolokwializmu „gęba” jako znak maski narzuconej człowiekowi przez środowisko.

Niedojrzałość

Z osiągnięciem pełnoletniości nie wyzbywamy się kultywowanych przez całe dojrzewanie marzeń, lubimy być chwaleni, wolimy leniuchować niż pracować, jesteśmy „dzieckiem podszyci”. Z wiekiem zmieniamy się jedynie fizycznie, ukrywając głęboko to, co czujemy i czego chcemy. Jesteśmy niedojrzali.

Nienaturalność, nieprawdziwość, czyli uwikłanie w formę

Wszystkie formy osaczają jednostkę, kradną jej prawdziwe przekonania czy zachowania powodując, że każda o... więcej

* * *

Ekranizacje „Ferdydurke”

Słynna i wywołująca skrajne emocje powieść Gombrowicza doczekała się wielu ekranizacji i teatralnych adaptacji.

15 października 1998 roku miał premierę spektakl zatytułowany Ferdydurke. Przedstawienie wyreżyserował Janusz Opryński i Witold Mazurkiewicz, a w rolę wcielili się aktorzy Teatru "Provisorium" i Kompanii "Teatr" z Lublina.

Spektakl stał się jednym z najważniejszych wydarzeń teatralnych w Polsce ostatnich dziesięciu lat XX wieku oraz najlepszą adaptację sceniczną dzieła Gombrowicza. Zaangażowane zespoły otrzymały aż siedemnaście nagród, wśród których na wspomnienie zasługują Fringe First na Międzynarodowym Festiwa... więcej

* * *

Forma produktem relacji międzyludzkich, czy relacje międzyludzkie wynikiem formy?

Witold Gombrowicz podkreślał w swych dziełach, że człowiek jest zdecydowanie istotą społeczną, uzależniając jej pomyślną egzystencję od możliwości obracania się w społeczności. Jednostka najlepiej realizuje się w zespole: w rodzinie, grupie rówieśniczej, zawodowej. Zależnie od otoczenia, konkretnej sytuacji, przyjmuje określoną formę.

Forma ucznia realizuje się jedynie wobec nauczycieli (autorytarnych, specjalistów w jakiejś dziedzinie), chłopa - wobec szlachcica - „pana”, zakochanego młodzieńca wobec obiektu westchnień. Człowiek po spotkaniach z nowymi osobami, w odmiennych warunkach, nabiera doświadczenia, jego wn... więcej

* * *

„Być człowiekiem, to recytować człowieczeństwo”, czyli o koncepcji człowieka uwikłanego w formę

Witold Gombrowicz nadał głównemu bohaterowi Ferdydurke popularne imię Józio. Uczynił to jakby dla podkreślenia jego przeciętności, typowości. Jest bohaterem uogólnionym, „człowiekiem w ogóle”. Jego literacka kreacja jest odpowiedzią na pytanie o koncepcję człowieka w powieści Gombrowicza, który sam określił rolę i charakter swego bohatera: „Jakiż jest ów bohater Ferdydurke? Wewnętrznie cały jest fermentem, chaosem, niedojrzałością. Aby objawić się na zewnątrz, szczególnie wobec innych ludzi, potrzeba mu formy (przez „formę” rozumiem wszelkie nasze sposoby uzewnętrzniania się: sł... więcej

* * *

Kwestia niedojrzałości w „Ferdydurke”

Ferdydurke jest literacką odpowiedzią Witolda Gombrowicza na ataki krytyków wywołane publikacją debiutanckiego Pamiętnika z okresu dojrzewania. Zagadnienie dojrzałości (i niedojrzałości) fascynowało pisarza od początku twórczości.

Witold Gombrowicz w Ferdydurke porusza problem niedojrzałości, który uważa za najbardziej charakterystyczną cechę człowieka. Stereotypowa dorosłość człowieka determinuje go do wykazywania należytego poziomu wiedzy, godnej zazdrości pozycji materialnej w relacjach interpersonalnych. Gombrowicz jednak podkreśla i daje przykłady, że w każdym z nas tkwi dziecko. Z osiąg... więcej

* * *

„Pupa”, „gęba” i „łydka” – słowa- klucze

W Ferdydurke bardzo często pojawiają się trzy proste rzeczowniki, słowa-klucze, zaczerpnięte z języka potocznego, oznaczające różne części ciała: „pupa”, „gęba” i „łydka”.

Witold Gombrowicz stworzył w powieści oryginalny język, czego dowodem są jego słynne określenia ciała: „pupa”, „gęba” i „łydka”, za pomocą których wypowiada się na temat problemów społecznych i psychologicznych. Części ciała, które kulturowo nie zostały podniesione do rangi symbolu (jak np. głowa czy pięta) interesowały go najbardziej.

Są to określenia rodzajów formy, ... więcej

* * *





Tagi: